Read in English · हिन्दी में पढ़ें
हरेक परम्पराले शोकलाई गम्भीर रूपमा लिन्छ। राम बुबाका लागि रुन्छन्; बुद्धको महापरिनिर्वाणमा उनका शिष्यहरू रुन्छन्; प्रियजन गुमाउने सोचले अर्जुन रथमा थचक्क बस्छन्। कुनै पनि कथाले दुःखलाई असफलता मान्दैन। तिनले भावना रोक्ने उपाय होइन, भावनालाई धान्ने ठूलो बुझाइ र कच्चा पीडालाई बिस्तारै सम्झना र प्रेममा बदल्ने अभ्यास दिन्छन्।
यहाँका कुनै पनि कुराले वरिपरिका मानिस वा पेसेवर सहयोगको ठाउँ लिँदैन। आध्यात्मिक अभ्यास तिनको साथमा राम्रो काम गर्छ, सट्टामा होइन।
गीता शोकबाटै सुरु हुन्छ। अध्याय २ मा कृष्ण भन्छन्, आत्मा न जन्मन्छ न मर्छ; शरीर मारिँदा पनि यो मारिँदैन (२.२०)। जसरी मानिस पुराना लुगा छोडेर नयाँ लगाउँछ, त्यसरी आत्मा नयाँ शरीर धारण गर्छ (२.२२)। जन्मेकाको मृत्यु र मरेकाको जन्म निश्चित छ, त्यसैले टार्न नसकिने कुरामा शोक गर्नु हुँदैन (२.२७)।
वियोगको घडीमा यी श्लोक कठोर लाग्न सक्छन्। तिनलाई बिस्तारै मिल्ने सान्त्वनाका रूपमा पढ्नु राम्रो हुन्छ: जसलाई गुमाउनुभयो, उहाँ सजिलै सकिनुभएको होइन, र तपाईंको नाता शरीरसँग मात्र थिएन। धेरै हिन्दू परिवार मृत्युपछिका दिनमा अध्याय २ वा पूरै गीता पढ्छन्, र वर्षभरिका श्राद्धले शोकलाई सम्झना र अर्पणको लय दिन्छन्।
शोकसम्बन्धी सबैभन्दा प्रसिद्ध बौद्ध कथा किसा गोतमीको हो, जसको एक्लो छोरो बित्यो। शव बोकेर घरघर औषधि माग्दै हिँडेकी उनलाई बुद्धकहाँ पठाइयो। बुद्धले कहिल्यै कोही नमरेको घरबाट एउटा तोरीको दाना ल्याउन भन्नुभयो। सबैले दाना दिन तयार थिए, तर हरेक परिवारले कसैलाई गुमाएका थिए। साँझसम्म उनले बुझिन्, मृत्यु हरेक घरमा पुग्छ; उनले छोरालाई बिदा गरिन् र भिक्षुणी बनिन्। यो कथा धम्मपद र थेरीगाथाका अट्ठकथामा छ।
सल्लत्थ सुत्त (संयुत्त निकाय ३६.६) मा बुद्ध भन्नुहुन्छ, पीडा आउँदा अप्रशिक्षित मानिसले पहिलो तीरमाथि दोस्रो तीर थप्छ: रिस, निराशा, “मै किन?” अभ्यासले पहिलो तीर सधैँ निकाल्न सक्दैन, तर दोस्रोलाई चिन्न र बिस्तारै राख्न सघाउँछ। बुद्धले बुढ्यौली, रोग, मृत्यु र प्रियजनबाट वियोग सबैको भाग्यमा छ भनेर नियमित चिन्तन गर्न पनि सिकाउनुभयो (अंगुत्तर निकाय ५.५७); सामान्य समयमा गरिएको यो चिन्तनले वियोगलाई अपरिचित पाहुना हुन दिँदैन।
मनलाई ठीक लाग्ने एक-दुईवटा छान्नुहोस्; कुनै पनि अनिवार्य छैन, जबर्जस्ती गर्नु पर्दैन।
शोक छालजस्तै आउँछ र लामो समय रहन सक्छ; यो सामान्य हो। तर हप्तौँसम्म सुत्न वा खान सक्नुभएको छैन, दैनिक जीवन धान्न सक्नुभएको छैन, लामो समयदेखि सुन्न वा निराश महसुस गरिरहनुभएको छ, वा बाँच्न मन नलागेको विचार आइरहेको छ भने कृपया डाक्टर वा शोक परामर्शदातासँग कुरा गर्नुहोस्, वा यस पृष्ठका नम्बरमा फोन गर्नुहोस्। सहयोग माग्नु आस्था वा अभ्यासको असफलता होइन; परम्पराहरू आफैँ अरूको सहयोगलाई मूल्यवान मान्छन्।
सारांश र अनुवाद हाम्रा आफ्नै शब्दमा छन्; मूल ग्रन्थमा पढ्न अध्याय र श्लोक हेर्नुहोस्।
यी परम्परा बुझेको व्यक्तिसँग आफ्नो वियोगबारे कुरा गर्न चाहनुहुन्छ भने केशवसँग व्यक्तिगत भेट बुक गर्न सक्नुहुन्छ। यो आध्यात्मिक संवाद हो, परामर्श वा थेरापी होइन। केशवसँग कुरा गर्नुहोस्.
भित्री शान्ति कसरी पाउने: गीता, बुद्ध र योगसूत्रका शिक्षा · चार आर्य सत्य र आर्य अष्टांगिक मार्ग: सरल व्याख्या · घरमा पूजा कसरी गर्ने: चरणबद्ध सरल विधि · कर्म, धर्म, संसार र मोक्ष: सरल व्याख्या · आध्यात्मिक जागरणका लक्षण: परम्पराले के भन्छन् (र के भन्दैनन्) · घरमा पूजाकोठा वा वेदी कसरी बनाउने · आध्यात्मिक गुरु कसरी छान्ने: गुण र चेतावनीका संकेत · आध्यात्मिकता सुरु गर्नेहरूका लागि: कहाँबाट थाल्ने, के अभ्यास गर्ने, के पढ्ने · दैनिक जीवनका आध्यात्मिक अभ्यास: बिहानदेखि रातिसम्म
सम्बन्धित (अंग्रेजीमा): Healing and support: practices for hard times · Where to find spiritual support after a death · After miscarriage or the loss of a baby · Death and what comes after, across the traditions · Suffering as a teacher · Loving-kindness meditation · The Mahamrityunjaya mantra · Bhagavad Gita chapter 2
Walk with us
One passage, one question, every Sunday. Nothing else, ever.