Install Sangha One for a better experience

मार्गदर्शन

भित्री शान्ति कसरी पाउने: गीता, बुद्ध र योगसूत्रका शिक्षा

Read in English · हिन्दी में पढ़ें

कृपया ध्यान दिनुहोस्। यो आध्यात्मिक र शैक्षिक सामग्री हो। यो चिकित्सकीय, मनोवैज्ञानिक वा आर्थिक सल्लाह होइन, र तपाईंको डाक्टर (GP), मनोवैज्ञानिक वा वित्तीय परामर्शदाताको विकल्प होइन। यहाँका कुनै पनि कुरा कुनै रोगको उपचार होइन।
अहिल्यै सहयोग चाहिन्छ भने। अस्ट्रेलियामा Lifeline लाई 13 11 14 (चौबीसै घण्टा) वा Beyond Blue लाई 1300 22 4636 (चौबीसै घण्टा) मा फोन गर्नुहोस्। आपत्कालमा, वा आफूलाई हानि गर्ने विचार आएमा 000 मा फोन गर्नुहोस्। अस्ट्रेलियाबाहिर हुनुहुन्छ भने आफ्नो स्थानीय संकट सहायता लाइन वा डाक्टरलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
छोटकरीमा। परम्पराहरू भन्छन्, शान्ति जीवनलाई यस्तो बनाएर आउँदैन जहाँ केही पनि हामीलाई नछोओस्; शान्ति त मनले घटनालाई कसरी भेट्छ भन्ने कुरा बदलेर आउँछ। गीता भन्छ, जसले कामना छोड्छ र “म” र “मेरो” बाट मुक्त भएर बाँच्छ, उसले शान्ति पाउँछ (२.७१)। धम्मपद भन्छ, शान्तिभन्दा ठूलो सुख छैन (२०२)। योगसूत्र भन्छ, मैत्री, करुणा, मुदिता र उपेक्षाले मन निर्मल र शान्त हुन्छ (१.३३)। व्यवहारमा: श्वास स्थिर पार्नुहोस्, सन्तोष अभ्यास गर्नुहोस्, रिस बिस्तारै छोड्नुहोस्, र मनलाई हरेक दिन एउटा आधार दिनुहोस्।
गाह्रो भइरहेको छ भने। शान्तिका अभ्यासले सहयोग गर्छन्, तर यी उपचार होइनन्। चिन्ता, उदासी वा डरले निद्रा, काम वा सम्बन्धमा असर गरिरहेको छ भने आफ्नो डाक्टर (GP) लाई भेट्नुहोस्। अस्ट्रेलियामा Beyond Blue (1300 22 4636) र Lifeline (13 11 14) चौबीसै घण्टा उपलब्ध छन्।

शान्ति किन पाउन गाह्रो हुन्छ

भगवद्गीताले शान्ति कसरी हराउँछ भन्ने कुरा क्रमैसँग देखाउँछ (२.६२–२.६३): विषयको चिन्तन गर्दा आसक्ति जन्मिन्छ, आसक्तिबाट कामना, कामनाबाट क्रोध, अनि क्रोधले मनलाई यति धमिलो पार्छ कि विवेक नै हराउँछ। बुद्धले यही चक्रलाई तृष्णा भने, कहिल्यै नमेटिने तिर्खा।

दुवै परम्पराले अर्को कारण पनि औंल्याउँछन्: चञ्चल, छरिएको मन आफैँ। अर्जुन भन्छन्, मनलाई समात्नु हावा समात्नुजस्तै कठिन छ; कृष्ण सहमत हुन्छन् र भन्छन्, अभ्यास र वैराग्यले यो वशमा आउँछ (६.३४–६.३५)। अर्थात् शान्ति भाग्य होइन, एउटा सीप र दिशा हो।

शास्त्रले शान्तिलाई कसरी बुझाउँछ

गीताको उपमा समुद्रको हो: नदीहरू निरन्तर समुद्रमा मिसिन्छन्, तर समुद्र भरिएको र अविचल रहन्छ। जसमा कामनाहरू यसरी नै प्रवेश गर्छन्, उसले शान्ति पाउँछ, कामनाको पछि दौडनेले होइन (२.७०)। अर्को श्लोकमा सार छ: जो सबै कामना छोडेर, लालसाविना, “म” र “मेरो” बिना जीवन बिताउँछ, उसले शान्ति पाउँछ (२.७१)। र अर्को ठाउँमा: अस्थिरलाई शान्ति हुँदैन, अनि शान्तिविना सुख कहाँ (२.६६)?

धम्मपद (२०२) पनि उत्तिकै सिधा छ: रागजस्तो आगो छैन, द्वेषजस्तो दुर्भाग्य छैन, र शान्तिभन्दा ठूलो सुख छैन। हामीले प्रायः प्रार्थनाको अन्त्यमा भन्ने “ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः” मा शान्ति तीन पटक माग्छौँ; परम्परागत व्याख्याअनुसार यी तीन हुन्: आफूभित्रका समस्याबाट शान्ति (आध्यात्मिक), अरू प्राणीबाट आउने कष्टबाट शान्ति (आधिभौतिक), र हाम्रो वशभन्दा बाहिरका शक्तिबाट शान्ति (आधिदैविक)।

शान्ति दिने चार भावना

पतञ्जलिले एउटै सूत्रमा शान्तिको सबैभन्दा व्यावहारिक शिक्षा दिएका छन् (योगसूत्र १.३३): सुखीप्रति मैत्री, दुःखीप्रति करुणा, पुण्यात्माप्रति मुदिता (खुसी), र गलत गर्नेप्रति उपेक्षा (समभाव) राख्दा मन निर्मल र शान्त हुन्छ। बुद्धले पनि यिनै चार गुणलाई ब्रह्मविहार भनेर सिकाउनुभयो।

ध्यान दिनुहोस्, प्रत्येक भावनाले एउटा सामान्य अशान्तिको उत्तर दिन्छ: मैत्रीले ईर्ष्याको, करुणाले उदासीनताको, मुदिताले नकारात्मकताको, र उपेक्षाले रिस र सबैलाई सुधार्ने हठको।

दैनिक अभ्यास

स्रोतहरू

सारांश र अनुवाद हाम्रा आफ्नै शब्दमा छन्; मूल ग्रन्थमा पढ्न अध्याय र श्लोक हेर्नुहोस्।

प्रायः सोधिने प्रश्नहरू

भित्री शान्ति कसरी पाउने?
परम्पराहरू कामना र “म-मेरो” को भाव छोड्न (गीता २.७१), मैत्री, करुणा, मुदिता र उपेक्षा बढाउन (योगसूत्र १.३३), सन्तोष अभ्यास गर्न, र ध्यान, मन्त्र वा प्रार्थनाजस्तो दैनिक आधार राख्न भन्छन्।
भगवद्गीताले शान्तिबारे के भन्छ?
जसलाई कामनाले समुद्रलाई नदीले जस्तै विचलित गर्दैन (२.७०), जो “म” र “मेरो” बिना बाँच्छ (२.७१), उसले शान्ति पाउँछ; र शान्तिविना सुख सम्भव छैन (२.६६)।
“ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः” को अर्थ के हो?
यो तीन पटक गरिने शान्तिको प्रार्थना हो; व्याख्याकारहरूका अनुसार यी तीन आफूभित्रको, अरू प्राणीबाट र हाम्रो वशबाहिरका शक्तिबाट शान्ति हुन्।

कठिन समयमा स्थिर दैनिक अभ्यास बसाल्न सहयोग चाहिन्छ भने केशवसँग व्यक्तिगत रूपमा कुरा गर्न सक्नुहुन्छ। यो आध्यात्मिक मार्गदर्शन हो, परामर्श (काउन्सेलिङ) वा थेरापी होइन। केशवसँग कुरा गर्नुहोस्.

चार आर्य सत्य र आर्य अष्टांगिक मार्ग: सरल व्याख्या · घरमा पूजा कसरी गर्ने: चरणबद्ध सरल विधि · कर्म, धर्म, संसार र मोक्ष: सरल व्याख्या · आध्यात्मिक जागरणका लक्षण: परम्पराले के भन्छन् (र के भन्दैनन्) · शोक र वियोगमा आध्यात्मिक साथ: गीता र बुद्धका शिक्षा · घरमा पूजाकोठा वा वेदी कसरी बनाउने · आध्यात्मिक गुरु कसरी छान्ने: गुण र चेतावनीका संकेत · आध्यात्मिकता सुरु गर्नेहरूका लागि: कहाँबाट थाल्ने, के अभ्यास गर्ने, के पढ्ने · दैनिक जीवनका आध्यात्मिक अभ्यास: बिहानदेखि रातिसम्म
सम्बन्धित (अंग्रेजीमा): Healing and support: practices for hard times · Finding a spiritual guide, near you or online · Spiritual guidance for anxiety · Breath awareness meditation · Loving-kindness (metta) meditation · Mantras with meanings · Forgiveness in three traditions · Letting go of attachment · Bhagavad Gita chapter 2

Walk with us

One passage, one question, every Sunday. Nothing else, ever.