Read in English · हिन्दी में पढ़ें
भगवद्गीताले शान्ति कसरी हराउँछ भन्ने कुरा क्रमैसँग देखाउँछ (२.६२–२.६३): विषयको चिन्तन गर्दा आसक्ति जन्मिन्छ, आसक्तिबाट कामना, कामनाबाट क्रोध, अनि क्रोधले मनलाई यति धमिलो पार्छ कि विवेक नै हराउँछ। बुद्धले यही चक्रलाई तृष्णा भने, कहिल्यै नमेटिने तिर्खा।
दुवै परम्पराले अर्को कारण पनि औंल्याउँछन्: चञ्चल, छरिएको मन आफैँ। अर्जुन भन्छन्, मनलाई समात्नु हावा समात्नुजस्तै कठिन छ; कृष्ण सहमत हुन्छन् र भन्छन्, अभ्यास र वैराग्यले यो वशमा आउँछ (६.३४–६.३५)। अर्थात् शान्ति भाग्य होइन, एउटा सीप र दिशा हो।
गीताको उपमा समुद्रको हो: नदीहरू निरन्तर समुद्रमा मिसिन्छन्, तर समुद्र भरिएको र अविचल रहन्छ। जसमा कामनाहरू यसरी नै प्रवेश गर्छन्, उसले शान्ति पाउँछ, कामनाको पछि दौडनेले होइन (२.७०)। अर्को श्लोकमा सार छ: जो सबै कामना छोडेर, लालसाविना, “म” र “मेरो” बिना जीवन बिताउँछ, उसले शान्ति पाउँछ (२.७१)। र अर्को ठाउँमा: अस्थिरलाई शान्ति हुँदैन, अनि शान्तिविना सुख कहाँ (२.६६)?
धम्मपद (२०२) पनि उत्तिकै सिधा छ: रागजस्तो आगो छैन, द्वेषजस्तो दुर्भाग्य छैन, र शान्तिभन्दा ठूलो सुख छैन। हामीले प्रायः प्रार्थनाको अन्त्यमा भन्ने “ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः” मा शान्ति तीन पटक माग्छौँ; परम्परागत व्याख्याअनुसार यी तीन हुन्: आफूभित्रका समस्याबाट शान्ति (आध्यात्मिक), अरू प्राणीबाट आउने कष्टबाट शान्ति (आधिभौतिक), र हाम्रो वशभन्दा बाहिरका शक्तिबाट शान्ति (आधिदैविक)।
पतञ्जलिले एउटै सूत्रमा शान्तिको सबैभन्दा व्यावहारिक शिक्षा दिएका छन् (योगसूत्र १.३३): सुखीप्रति मैत्री, दुःखीप्रति करुणा, पुण्यात्माप्रति मुदिता (खुसी), र गलत गर्नेप्रति उपेक्षा (समभाव) राख्दा मन निर्मल र शान्त हुन्छ। बुद्धले पनि यिनै चार गुणलाई ब्रह्मविहार भनेर सिकाउनुभयो।
ध्यान दिनुहोस्, प्रत्येक भावनाले एउटा सामान्य अशान्तिको उत्तर दिन्छ: मैत्रीले ईर्ष्याको, करुणाले उदासीनताको, मुदिताले नकारात्मकताको, र उपेक्षाले रिस र सबैलाई सुधार्ने हठको।
सारांश र अनुवाद हाम्रा आफ्नै शब्दमा छन्; मूल ग्रन्थमा पढ्न अध्याय र श्लोक हेर्नुहोस्।
कठिन समयमा स्थिर दैनिक अभ्यास बसाल्न सहयोग चाहिन्छ भने केशवसँग व्यक्तिगत रूपमा कुरा गर्न सक्नुहुन्छ। यो आध्यात्मिक मार्गदर्शन हो, परामर्श (काउन्सेलिङ) वा थेरापी होइन। केशवसँग कुरा गर्नुहोस्.
चार आर्य सत्य र आर्य अष्टांगिक मार्ग: सरल व्याख्या · घरमा पूजा कसरी गर्ने: चरणबद्ध सरल विधि · कर्म, धर्म, संसार र मोक्ष: सरल व्याख्या · आध्यात्मिक जागरणका लक्षण: परम्पराले के भन्छन् (र के भन्दैनन्) · शोक र वियोगमा आध्यात्मिक साथ: गीता र बुद्धका शिक्षा · घरमा पूजाकोठा वा वेदी कसरी बनाउने · आध्यात्मिक गुरु कसरी छान्ने: गुण र चेतावनीका संकेत · आध्यात्मिकता सुरु गर्नेहरूका लागि: कहाँबाट थाल्ने, के अभ्यास गर्ने, के पढ्ने · दैनिक जीवनका आध्यात्मिक अभ्यास: बिहानदेखि रातिसम्म
सम्बन्धित (अंग्रेजीमा): Healing and support: practices for hard times · Finding a spiritual guide, near you or online · Spiritual guidance for anxiety · Breath awareness meditation · Loving-kindness (metta) meditation · Mantras with meanings · Forgiveness in three traditions · Letting go of attachment · Bhagavad Gita chapter 2
Walk with us
One passage, one question, every Sunday. Nothing else, ever.